ADVERTISEMENT
  • English
  • Business News
Sunday, November 15, 2026
Leadership Hausa
Read English News
  • Gida
  • LabaraiZafi
    • Kananan Labarai
    • Daga Kasar Sin
    • Dausayin Musulunci
    • Tambarin Dimokuradiyya
    • Manyan Labarai
    • Ado Da Kwalliya
    • Bakon Marubuci
  • Wasanni
  • Siyasa
  • Labaran Kasuwanci
  • Daga Birnin Sin
  • Nishadi
  • Ra’ayi Riga
  • Taskira
  • Al’ajabi
  • Al’adu
No Result
View All Result
  • Gida
  • LabaraiZafi
    • Kananan Labarai
    • Daga Kasar Sin
    • Dausayin Musulunci
    • Tambarin Dimokuradiyya
    • Manyan Labarai
    • Ado Da Kwalliya
    • Bakon Marubuci
  • Wasanni
  • Siyasa
  • Labaran Kasuwanci
  • Daga Birnin Sin
  • Nishadi
  • Ra’ayi Riga
  • Taskira
  • Al’ajabi
  • Al’adu
No Result
View All Result
Leadership Hausa
No Result
View All Result

Cikar Nijeriya Shekara 62 Da ‘Yancin Kai

by Bello Hamza
4 years ago
Nijeriya

A ranar Asabar 1 ga watan Oktoba ne Nijeriya ke bikin cika shekara 62 da samun ‘yancin kai daga turawan mulkin mallaka na Birtaniya.

Fafutukar kaiwa ga wannan matsayin ya samu gudumawa da sadaukarwa daga zakakuran ‘yan Nijeriya da dama da suka figto daga sassan kasar nan daban-daban, wadanda suka yi tsayin daka suka fuskanci Turawan Mulkiin mallaka na wancan lokaci, suka bukaci lallai sai Nijeriya ta samu ‘yancin gudanar da harkokinta da kanta ba tare dabkatsakandan daga ‘yan mulkiin mallaka ba.

  • Sin Ta Yi Kira A Daidaita Batun Ukraine Ta Hanyar Siyasa
  • Ummita: Mista Geng Ya Bukaci Kotu Ta Bashi Damar Daukar Lauya

Wadannan zakakurai da suka bayar da gudummawa akwai na bayyana, kana akwai wasu kuma da suka taka muhimmiyar rawa wadanda da dama sunayensu bai yi yawo kamar na sauran ba. Wannan ya sa domin murnar wannan rana mai dimbin tarihi, muka yi nazari a kan wasu zakakuran ‘yan Nijeriya bakwai da suka yi fice a wannan fafutukar ta ganin an samun ‘yancin tare da kawo muku dan takaitaccen taririnsu da irin rawar da suka taka.

ADVERTISEMENT

Sir Ahmadu Bello, Sardaunan Sokoto (Yuni 12, 1910 – Janairu 15, 1966)

Nijeriya
Sir Ahmadu Bello, Sardaunan Sokoto

An dai haifi Sir Ahmadu Bello a garin Rabbah na Jihar Sakkwato da ke Arewacin Nijeriya. Sardauna na daya daga cikin jagororin Nijeriya da suka yi fice a duniya.
Ahmadu Bello ya rike sarautar Sardaunan Sakkwato kuma ya jagoranci jam’iyyar Northern People’s Congress, NPC, inda ya mamaye harkar siyasar kasar a jamhuriya ta daya. Sir Ahmadu Bello ya yi fafutuka wajen nema wa Nijeriya ‘yanci, inda bayan dawowarsa daga wani bulaguro da ya yi zuwa Birtaniya, aka nada shi a matsayin dan majalisa mai wakiltar lardin Sakkwato. A yau hoton Sardauna ne a kan kudin Nijeriya na Naira 200.
Wasu daga cikin abubuwan da ake tunawa da Sardauna sun hada da Jami’ar Ahmadu Bello Unibersity (ABU) da ke Zariya a Jihar Kaduna wadda aka sanya mata sunansa da kuma rawar da ya taka wajen ci gaban arewacin kasar.

LABARAI MASU NASABA

Tinubu Ya Yi Alƙawarin Sake Gina Yankunan Filato Da Rikici Ya Shafa

Matashi Ya Yi Ƙaryar Mutuwa Don Gudun Ka Da A Kama Shi Kan Zargin Satar Babur

Chief Anthony Enahoro (22 Yuli 1923 – 15 Disamba 2010)

Nijeriya
Chief Anthony Enahoro

Cif Anthony Eromosele Enahoro na daya daga cikin fitattun ‘yan gwawarmayar kin jinin mulkin mallaka kuma mai rajin kafa tsarin dimokradiyya.

Mista Enahoro ya zama Editan jaridar ‘Southern Nigerian Defender’ wadda Nnamdi Azikiwe kafa, inda ya zama editan jarida mafi karancin shekaru a Nijeriya. Enahoro ne mutum na farko da ya fara mika bukatar neman ‘yancin kan Nijeriya a shekara 1953. Hakan ne ya sa ake yi masa lakabi da “Uban Nijeriya”. Cif Enahoro masani ne kuma ya yi ta fafutuka kan Nijeriya har lokacin da ya mutu a 2010.

Herbert Macaulay (14 Nuwamba 1864 – 7 Mayu 1946)

Nijeriya
Herbert Macaulay

Asalin sunansa shi ne, Olayinka Herbert Samuel Heelas Badmus. Ya kasance dan kishin kasa, dan siyasa, Injiniya, mai ilimin tsara gine-gine kuma dan jarida ne kuma mawaki. ‘Yan Nijeriya da dama na bayyana shi da jagoran masu kishin kasa.
Mista Macaulay ya yi suna wajen hamayya da mulkin turawan mulkin mallaka. A shekarar 1919, ya tsaya wa masu sarauta a Landan wadanda aka kwace wa gonaki inda ya tilasta wa gwamnatin turawan mallaka da ta biya sarakunnan diyya.
Hakan ne ya fusata Majalisar Birtaniya ta ‘British Council’ inda har ta kai ga ta daure shi har sau biyu. Macaulay ya shahara inda a ranar 24 ga watan Yuni 1923 ya kafa jam’iyyar siyasa ta farko a Nijeriya ta ‘Nigerian National Democratic Party (NNDP)’. Herbert Macaulay ya mutu a shekarar 1946 to amma hotonsa ne a tsohuwar Naira 1.

Chif Obafemi Awolowo (6 Maris 1909 – 9 Mayu 1987)

Nijeriya
Chif Obafemi Awolowo

Chif Obafemi Jeremiah Oyeniyi Awolowo dan kishin kasa ne kuma dattijo wanda ya taka muhimmiyar rawa a gwagwarmayar neman ‘yancin kan Nijeriya. Shi ne firimiyan yankin kudu maso yammacin Nijeriya na farko sannan ya yi kwamishinan kudi a gwamnatin tarayya. Chif Obafemi ya zama mataimakin shugaban kasa na majalisar zartarwa a lokacin yakin basasa.
Awolowo ya jagoranci masu hamayya na jam’iyyar Action Group a majalisar dokokin tarayya. Duk da cewa bai ci takarar shugabancin Nijeriya a jamhuriya ta biyu ba, Cif Awolowo ya kasance dan takara na biyu mai yawan kuri’a bayan Alhaji Shehu Shagari. Hoton Obafemi ne a jikin Naira 100 na kudin Nijeriya.

Funmilayo Ransom Kuti (25 Oktoba 1900 – 13 Afrilu 1978)

Nijeriya
Funmilayo Ransom Kuti

Funmilayo Ransom Kuti ta kasance mace daya tilo a jerin sunayen ‘yan gwagwarmayar neman ‘yancin kan Nijeriya. Fumilayo ta kasance malamar makaranta, ‘yar siyasa, mai fafutukar kare ‘yancin mata sannan kuma mai rike da sarautar gargajiya. Ita ce mahaifiya ga shahararren mawakin nan na Nijeriya, Femi Kuti. Funmilayo ce mace ta farko da ta fara tuka mota a Nijeriya. An zabe ta a majalisar sarakunan gargajiya, inda ta kasance wata wakiliya ta al’ummar Yarabawa. Fafutukar da ta yi ta janyo wa ‘ya’yanta bakin jini musamman lokacin gwamnatocin soji.

Nnamdi Azikwe (16 Nuwamba 1904 -11 Mayu 1996)

Nijeriya
Nnamdi Azikwe

Chif Benjamin Nnamdi Azikiwe ne jagoran ‘yan gwagwarmayar masu kishin kasa na zamani. Nnamdi wanda ake yi wa lakabi da mai kishin kasa ya rike Editan jaridar African Morning Post. Shi ne mutum farko dan Nijeriya da sunansa ya shiga Majalisar Tuntuba ta Amurka. Bayan ayyana Nijeriya a matsayin Jamhuriya, Dakta Nnamdi Azikwe ya yi bakin kokarinsa wajen ganin ya hada kan kasar. Dakta Zik ya zamo shugaban Nijeriya na farko.

Tafawa Balewa (Disamba 1912 – 15 Janairu 1966)

Nijeriya
Abubakar Tafawa Balewa

Alhaji Sir Abubakar Tafawa Balewa ne fira ministan Nijeriya na farko na bayan da aasar ta samu ‘yancin kai a 1960. An zabi Sir Abubakar Balewa a matsayin dan majalisar dokokin lardin arewa a 1946, sannan ya je majalisar dokoki ta tarayya a 1947.
Tafawa Balewa ya zamo dan majalisa mai rajin kare arewacin Nijeriya. Alhaji Abubakar Tafawa Balewa tare da Sardaunan Sakkwato sun kafa jam’iyyar Northern People’s Congress (NPC).
Tabbas akwai ‘yan Nijeriya da dama da suka bayar da gudummawa daban-daban a wajen kokarin ganin Nijeriya ta samu ‘yanci kai daga Turawar Mulkin Mallaka, muna jinjina a garesu da addu’ar Allah ya gafarta musu, wadanda suke raye a halin yanzu muna addu’ar Allah ya kara musu lafiya.

Nijeriya
Bello Hamza
+ postsBio
  • Bello Hamza
    https://hausa.leadership.ng/author/bello-hamza/
    Shin Noman Rani Zai Iya Taimakawa Wajen Rage Farashin Abincin A Arewacin Nijeriya?
  • Bello Hamza
    https://hausa.leadership.ng/author/bello-hamza/
    NAHCON Ta Yi Gargaɗi Kan Shafukan Sada Zumunta, Ta Ja Hankali Kan Yaɗa Labaran Karya
  • Bello Hamza
    https://hausa.leadership.ng/author/bello-hamza/
    An Ƙaddamar Da Shirin Ƙarfafa Wa Matasa Shiga A Ayyukan Samar Da Zaman Lafiya A Kaduna
  • Bello Hamza
    https://hausa.leadership.ng/author/bello-hamza/
    Abubuwa 6 Da Za Su Iya Haramta Maka Yin Zaɓe A Nijeriya

MASU ALAKA

Tinubu Ya Yi Alƙawarin Sake Gina Yankunan Filato Da Rikici Ya Shafa
Manyan Labarai

Tinubu Ya Yi Alƙawarin Sake Gina Yankunan Filato Da Rikici Ya Shafa

November 14, 2026
Kotu Ta Hana Miji Magana Da Matarsa Tsawon Mako Biyu
Manyan Labarai

Matashi Ya Yi Ƙaryar Mutuwa Don Gudun Ka Da A Kama Shi Kan Zargin Satar Babur

November 14, 2026
Gwamnan Bauchi Ya Dakatar Da Sarkin Lame, Duba Dalili
Manyan Labarai

Gwamnan Bauchi Ya Dakatar Da Sarkin Lame, Duba Dalili

November 14, 2026
Next Post
Cikar Nijeriya Shekara 62: Matsalar Tsaro Ta Inganta A Mulkin Buhari – Lai Mohammed

Cikar Nijeriya Shekara 62: Matsalar Tsaro Ta Inganta A Mulkin Buhari - Lai Mohammed

LABARAI MASU NASABA

Mataimakin Firaministan Kasar Sin Ya Yi Jawabi A Yayin Bikin Bude Taro Na 4 Na Majalisar Ba Da Shawara Kan Harkokin Masana’antu Da Kasuwanci Ta APEC

Mataimakin Firaministan Kasar Sin Ya Yi Jawabi A Yayin Bikin Bude Taro Na 4 Na Majalisar Ba Da Shawara Kan Harkokin Masana’antu Da Kasuwanci Ta APEC

November 15, 2026
Shin Abaya Tana Ɗaukar Hukuncin Hijabi? 

Shin Abaya Tana Ɗaukar Hukuncin Hijabi? 

November 15, 2026
Nijeriya

Na Yi Aure Kafin Na Yi Istibra’i, Ina Mafita?

November 15, 2026
Za A Ci ’Yan Siyasa Masu Kalaman Ɓatanci Tarar Miliyan 10 Da Ɗaurin Watanni 12 — INEC

2027: INEC Na Fuskantar Dambarwar Sahihancin Kundin Rajistar Zaɓe

November 15, 2026
Wang Yi Ya Yi Kira Da A Wanzar Da Tattaunawa Tsakanin Sin Da Amurka

Wang Yi Ya Yi Kira Da A Wanzar Da Tattaunawa Tsakanin Sin Da Amurka

November 14, 2026
Tinubu Ya Yi Alƙawarin Sake Gina Yankunan Filato Da Rikici Ya Shafa

Tinubu Ya Yi Alƙawarin Sake Gina Yankunan Filato Da Rikici Ya Shafa

November 14, 2026
Hira Ta Musamman Da Babban Sakataren ASEAN, Kao Kim Hourn

Hira Ta Musamman Da Babban Sakataren ASEAN, Kao Kim Hourn

November 14, 2026
An Kammala Gasar Olympic Ta Dakar Ta 2026

An Kammala Gasar Olympic Ta Dakar Ta 2026

November 14, 2026
Kotu Ta Hana Miji Magana Da Matarsa Tsawon Mako Biyu

Matashi Ya Yi Ƙaryar Mutuwa Don Gudun Ka Da A Kama Shi Kan Zargin Satar Babur

November 14, 2026
Mataimakin Shugaban Jami’ar ABU ya Buƙaci Ma’aikata Su Rungumi Fasahar AI

Mataimakin Shugaban Jami’ar ABU ya Buƙaci Ma’aikata Su Rungumi Fasahar AI

November 14, 2026

© 2025 Leadership Media Group - All Right Reserved.

No Result
View All Result
  • Gida
  • Labarai
    • Manyan Labarai
    • Kananan Labarai
    • Masarautu
    • Bakon Marubuci
    • Dausayin Musulunci
    • Daga Kasar Sin
    • Nishadi
    • Noma Da Kiwo
    • Sana’a Sa’a
    • Tambarin Dimokuradiyya
    • Taskira
    • Daga Birnin Sin
    • Ado Da Kwalliya
  • Siyasa
  • Wasanni
  • Al’adu
  • Al’ajabi
  • Labaran Kasuwanci
  • Karanta cikin Turanci

© 2025 Leadership Media Group - All Right Reserved.