Hukumar Zaɓe Mai Zaman Kanta ta Ƙasa (INEC) za ta duba ƙorafe-ƙorafen da aka shigar kan cire sunayen Farfesa Isa Ali Pantami, Aminu Abdussalam Gwarzo da Ladi Adebutu daga jerin ’yan takarar gwamnonin da za su fafata a zaɓen 6 ga Fabrairu, 2027.
Hukumar ta wallafa jerin sunayen ’yan takarar a ranar 10 ga Oktoba, amma ba a ga sunayen waɗannan ’yan siyasa a jerin ba. INEC ta ce matsalar ta shafi bin ƙa’idojin miƙa rajistar ’ya’yan jam’iyya, yayin da jam’iyyun da abin ya shafa suka ce sun cika sharuddan da doka ta tanada.
Me aka cire, kuma wa ya shigar da ƙorafi?
- Isa Pantami — Jihar Gombe: An cire sunansa a matsayin ɗan takarar gwamna na jam’iyyar PDP, duk da cewa ya lashe zaɓen fidda gwani da aka sake gudanarwa bisa umarnin kotu a ranar 29 ga Satumba. PDP ta shigar da ƙorafi kan cire sunansa, yayin da wani jami’in jam’iyyar ya ce tana fatan INEC za ta mayar da shi cikin jerin.
- Ladi Adebutu — Jihar Ogun: Ba a saka sunansa da na abokin takararsa a jerin ’yan takarar gwamna na PDP ba. Adebutu ya ce ya yi rajistar zama ɗan jam’iyyar cikin wa’adin da aka tsara, an buga katin shaidarsa kuma an tantance shi. PDP ta ƙalubalanci cire sunayensu, tana mai cewa an cika buƙatun doka.
- Aminu Abdussalam Gwarzo — Jihar Kano: Ba a saka sunansa a matsayin ɗan takarar gwamna na Nigeria Democratic Congress (NDC) ba, haka kuma ba a saka sunan abokin takararsa, Mustapha Rabiu Kwankwaso ba. NDC ta rubuta wa INEC tana neman a duba lamarin, kuma ta ce hukumar ta tabbatar da karɓar wasiƙun, amma ba ta bayar da cikakkiyar amsa ba a lokacin da rahotannin suka fito.
Me doka ta tanada?
INEC ta danganta matakin cire wasu ’yan takara da hukuncin Kotun Ƙoli na ranar 24 ga Satumba, 2026, wanda ya tabbatar da ingancin sashe na 77(5), (6) da (7) na Dokar Zaɓe ta 2026.
Waɗannan tanade-tanade sun wajabta wa jam’iyyun siyasa miƙa rajistar mambobinsu ga INEC cikin wa’adin da aka kayyade kafin gudanar da zaɓen fidda gwani. Hukumar ta ce lokacin miƙa rajistar ya kasance daga 21 ga Afrilu zuwa 10 ga Mayu, 2026.
A ƙarƙashin sashe na 32(2) na dokar, jam’iyyar da ta yi imanin an bar ɗan takararta a waje bisa kuskure tana da kwanaki 14 daga ranar wallafa jerin sunayen domin sanar da INEC. Wa’adin ya ƙare a ranar 24 ga Oktoba, 2026, kuma rahotanni sun nuna cewa jam’iyyun da abin ya shafa sun miƙa ƙorafe-ƙorafe.
Wane hukunci INEC za ta iya yanke wa?
Akwai yiwuwar sakamako da dama:
- Mayar da sunaye cikin jerin: Idan INEC ta gamsu cewa an cire sunan wani ɗan takara bisa kuskure, za ta iya ɗaukar matakin gyara jerin sunayen bisa doka.
- Barin sunayen a waje: Idan hukumar ta tabbatar da cewa jam’iyyar da abin ya shafa ba ta cika sharuddan doka ba, za ta iya ƙin sauya matsayinta.
- Buƙatar ƙarin bayani ko takardu: INEC na iya nazarin bayanan rajistar mambobi, takardun zaɓen fidda gwani da sauran bayanan da jam’iyyun suka miƙa kafin yanke hukunci.
Waɗannan yiwuwar sakamako ne kawai; har zuwa lokacin da rahotannin ranar 29 ga Oktoba suka fito, ba a sanar da hukuncin ƙarshe na hukumar kan ƙorafe-ƙorafen ba.
Za a iya ƙalubalantar hukuncin INEC a kotu?
Eh. Jam’iyya ko ɗan takarar da bai gamsu da matakin hukumar ba na iya neman mafaka a kotu, bisa tanade-tanaden doka da yanayin ƙarar. Sai dai sakamakon ƙarar zai dogara ne da hujjoji, takardun da aka gabatar da kuma fassarar dokar da kotu za ta yi.
Hukuncin INEC zai iya shafar damar Pantami a Gombe, Adebutu a Ogun da Gwarzo a Kano ta fuskar shiga zaɓen gwamna na 2027. Muhimmin abin da za a duba shi ne ko ƙorafe-ƙorafen da aka shigar sun tabbatar da cewa an cire sunayen ne bisa kuskure, ko kuma hukumar za ta tsaya kan fassarar dokar da ta yi.
Duk da haka, ya kamata a bambanta tsakanin cire suna daga jerin INEC da hukuncin kotu kan cancantar ɗan takara. A ƙarshe, duk matakin da hukumar za ta ɗauka dole ne ya dace da dokar zaɓe da hukuncin kotunan da suka dace.
