Rajistar masu zaɓe ta Hukumar Zaɓe Mai Zaman Kanta ta Ƙasa (INEC) na fuskantar tambayoyi kan sahihancin bayananta, bayan gano hotunan da ake zargin an ƙirƙira da fasahar AI, bayanan da ake zargin sun maimaitu da kuma korafe-korafen mutanen da suka ce ba su ga sunayensu ba.
Rikicin ya ƙara ɗaukar hankali bayan INEC ta wallafa rajistar wucin gadi a shafinta na intanet a ranar 26 ga Oktoba, 2026. Wasu hotunan kariyar allo da aka yaɗa a kafafen sada zumunta sun nuna hotunan masu zaɓe da ake zargin na AI ne a wasu rumfunan zaɓe na Ƙaramar Hukumar Etsako West ta Jihar Edo.
Haka kuma, an nuna wasu bayanai masu suna, ranar haihuwa da lambar NIN iri ɗaya, amma hotuna, jinsi ko ƙaramar hukuma daban.
Sai dai waɗannan korafe-korafe ba su tabbatar da cewa an ƙirƙiri masu zaɓe na bogi da yawa ko kuma an yi maguɗi a zaɓe ba. Abin da suke nunawa shi ne akwai bayanan da ke buƙatar bincike da tantancewa.
Abin da INEC ta ce
A sanarwar da Shugaban Kwamitin Yaɗa Labarai da Wayar da Kan Masu Zaɓe na INEC, Mohammed Kudu Haruna, ya fitar a ranar 27 ga Oktoba, hukumar ta ce rajistar da aka wallafa wucin gadi ce, wadda aka nuna wa jama’a tsakanin 9 da 15 ga Oktoba domin su duba bayanansu tare da kai rahoton kurakurai.
Ta kuma bayyana cewa za a kammala gyara da tantance bayanan kafin tabbatar da rajistar ƙarshe a ranar 15 ga Disamba, 2026.
A ranar 30 ga Oktoba, Daraktan Fasahar Sadarwa na hukumar, Lawrence Bayode, ya ce wasu jami’an rajista sun yi amfani da damar shigarsu cikin tsarin hukumar wajen shigar da bayanan da ba su dace ba.
Ya bayyana cewa tsarin tantance bayanan halittar jiki na masu zaɓe, wato Automated Biometric Identification System (ABIS), ya taimaka wajen gano matsalolin.
A cewar Bayode, bayanai 268 ne aka gano suna buƙatar sake dubawa saboda zargin hotunan AI ko wasu matsaloli. Ya kuma jaddada cewa ba duk hoton da aka inganta da fasahar AI ba ne za a cire, domin akwai bambanci tsakanin inganta hoton mutum na gaskiya da ƙirƙirar hoton bogi gaba ɗaya.
Matsalar maimaita bayanai da sahihancin rajista
Maimaita bayanan masu zaɓe na iya jawo shakku kan rajistar, amma samun bayanai masu kama da juna ba ya tabbatar da cewa mutum ɗaya ya yi rajista sau biyu da gangan.
Saboda haka, INEC na buƙatar bincikar hotuna, NIN da bayanan halittar jiki kafin cire ko gyara wani suna. Haka kuma, ya kamata ta samar da hanya mai sauƙi da mutane za su bi domin tabbatar da cewa sunayensu na cikin rajista da kuma kai ƙorafi idan an samu kuskure.
Matakan da ya kamata INEC ta ɗauka
Domin dawo da amincewar jama’a, akwai buƙatar hukumar ta:
- Bayyana sakamakon bincike, adadin bayanan da aka tabbatar da matsala da waɗanda aka gyara.
- Ɗaukar matakin doka kan jami’an da aka tabbatar sun yi amfani da tsarin rajista ba bisa ƙa’ida ba.
- Ƙarfafa tsarin tantance bayanai domin gano rajista mai maimaituwa da hana shigar da bayanan da ba sahihai ba.
- Sauƙaƙa hanyoyin kai ƙorafi ga waɗanda sunayensu suka ɓace ko aka yi amfani da bayanansu ba tare da izininsu ba.
- Wallafa rahoton ƙarshe da ke bayyana bayanan da aka gyara ko aka cire da kuma dalilan hakan.
Me wannan ke nufi ga zaɓen 2027?
Rajistar masu zaɓe ginshiƙi ce ga gudanar da sahihin zaɓe, domin ita ce ke tabbatar da waɗanda doka ta amince su kaɗa ƙuri’a.
Duk da haka, gano kurakurai a rajistar wucin gadi ba yana nufin cewa dukkan bayanan masu zaɓe sun lalace ba. Hakan na iya zama dama ga INEC ta gano matsaloli tare da gyara su kafin tabbatar da rajistar ƙarshe.
INEC ta tsara ranar 15 ga Disamba, 2026 domin tabbatar da rajistar ƙarshe. Wannan lokacin na da muhimmanci wajen kammala bincike da tabbatar da cewa ba a cire wani sahihin mai zaɓe daga rajista bisa kuskure ba.
A ƙarshe, dawo da amincewar jama’a ba zai dogara da sanarwar INEC cewa tana tsaftace rajistar kawai ba. Zai dogara ne da sakamakon binciken da za ta bayyana, matakan da za ta ɗauka kan waɗanda aka samu da laifi da kuma sahihancin rajistar da za a yi amfani da ita a zaɓen 2027.
