Shehu Ismaila Umar Mai Diwani, Author At Leadership Hausa

Masu karatu assalamu alaikum wa rahmtullahi ta’ala wa barkatuh. A darussanmu na baya, mun yi bayani kan abubuwan da aka hadu kan son yawaita su da wadanda ake kin yawaita su har muka dangana da zuhudu da tsarin adon Manzon Allah (SAW). Yanzun kuma, za mu karkata zuwa kan kyawawan dabi’un Annabi Muhammadu (SAW). Akwai dabi’u Wahabiyya: su ne wadanda Allah ya halicci mutum da su, ana cewa tun yana yaro haka halinsa yake. Akwai wadanda kuma mutum koya ya yi. dabi’u wadanda ake tsururunsu, Malamai da masu hankali duk sun tafi cewa, dabi’u ne abin yabo ga mai ita ko da daya ce tak. Misali, wane mai hakuri ne ko mai kyauta ne da dai sauran su ballantana a ce ya tara daga cikin dabi’un da yawa ko da biyu ko uku ko fiye da haka. dabi’u kyawawa 300 ne, Annabi (SAW) yana cewa, Allah Tabaraka wa ta’ala yana da dabi’u kyawawa guda 300 duk wanda ya siffantu da daya daga ciki zai shiga Aljannah. Wadannan dabi’u, Shari’a ta yi yabo kuma ta yi alkawarin Aljannah ga ma’abocin daya daga cikinsu ballantana ka hada da yawa, su ne wadanda ake kira da kyawawan dabi’u “Husnul khuluki” dabi’u kyawawa suna daga cikin sashin Annabta, su ne daidaito cikin karfin zuciya da siffofinta, idan sadaukantaka Allah ya ba ka a zuciya sai a hada ta da hakuri – sadaukantaka babu hakuri zalunci kenan, in dukiya Allah ya wadata ka da ita, sai ya hada ta da kyauta, in shugabanci Allah ya ba ka sai ya hada ka da tausayi, in Malumta Allah ya ba ka, sai ya hadaka da soyayyar shiriyar mutane. Duk irin dabi’ar da Allah ya ba ka, sai ya hada ta da tsaka-tsaki. Shari’a ba ta son ka zama keke-da-keke, ma’ana kar ka yi sama kololuwa ba ka tsoron kowa kuma kar ka yi kasa can ka zama raggo, Shari’a tana son daidaito. To mu sani cewa, duk wannan kyawawan dabi’un su ne dabi’un Annabinmu (SAW). Duk abubuwan da Allah ya bai wa Annabi (SAW) don mu san dabi’u su ne gaba, sai Allah ya yi kirari yana yabon Annabi (SAW) da cewa, Ya Rasulallahi, wallahi kana kan dabi’u masu girma da fadinsa cewa “Wa’innaka la’ala khulukin azim”. Sayyada A’isha tana cewa, dabi’un Annabi (SAW) su ne ‘Alkur’ani’ yana yarda da abin da alkur’ani ya yarda da shi, yana fushi da fushin Alkur’ani. “… kana khulukuhul kur’anu, yarda bi ridahu, wa yaskhadu bi sakhadihi”, Annabi (SAW) ya ce, Allah ya aiko ni don in cika kyawawan dabi’u “Bu’istu li’utimmima makarimal akhlaki” tun daga kan Annabi Adam (AS), akwai dabi’u kyawawa akwai na banza har aka zo kan kuraishawa, don haka Annabi (SAW) ya ce, yanzun an aiko shi don cika kyawawan dabi’un kuma ya cika su, don haka yanzun, kowa sai ya yi koyi da na Annabi (SAW). Anas Allah ya yarda dashi ya ce, Annabi (SAW) ya kasance mafificin mutane a kan kyawawan dabi’a, “kana Rasulallahi (SAW) ahsanan nasa khulukan” ba laifi ba ne a fi ka karatu da arziki amma kar ka bari a fi ka dabi’a. An karbo daga Sayyadina Aliyu bin Abi dalib, akan irin Hadisin da ya gabata daga Anas. Wani ya tambayi Sayyadina Ali a kan ya lissafa masa dabi’un Annabi (SAW), sai Sayyadina Ali ya ce masa kafin na fada maka, zan so ka fara lissafa min kayayyakin jin dadi da Allah ya ambata, sai ya ce suna da yawa ba za su lissafu ba, sai Sayyadina Ali ya ce, amma kuma Allah ya ce musu ‘yan kadan “Mata’ud duniya kalil…” ta yaya zan lissafa maka abin da Allah ya ce masa mai girma “Wa’innaka la’ala khulukin azim”. Yana daga abin da Malamai muhakkikai (karshen yabon da za a yi wa Malami, a ce masa muhakkiki, wasu mutane ne daban suka bata wannan suna amma asalinta yana nan) suka tabbatar cewa, wadannan kyawawan dabi’u a kansu aka halicci Annabi (SAW). Mala’ikah Ridwan mai tsaron Aljannah, Allah ya dunkule ni’imarsa ce ya halicce shi da ita, Mala’ikah Maliku mai tsaron wuta, fushin Allah, Allah ya tattare ya haliice shi da ita. Don haka babu abin da zai zo ta wurin Ridwan sai ni’ima kamar yadda Malik babu komai sai fushi. Annabi (SAW) babu abin da zai zo ta wurin shi sai Ni’imah, wani zai iya cewa ai ya yi yaki, yaki kuma azaba ce, sai mu ce masa wannan magani ne Annabi (SAW) ya ba da kamar irin yadda Uba yake bai wa dansa magani madaci don yaron ya warke daga cuta ba don azabtarwa ba, kamar yadda Malamin makaranta ke dukan dalibansa ba don azabtarwa ba sai don ladabtarwa. Wanda ya samu tarihin Annabawa tun daga kuruciya har zuwa lokacin aiken Annabta, zai tabbatar da kyawawan dabi’un Annabawa, sabida ba koya suke yi ba, da ita ake halittarsu. Annabi (SAW) ya ce, Ubangijina ne ya ladabtar da ni kuma ya kyautata ladabtarwata “Addabani Rabbi fa ahsana ta’adibi” an ga irin wannan ladabtarwar a wurin Annabi Isah da Musa da Sulaiman da Yahya (Alaihimus salam) da sauransu. Haka Allah ya halicce su da wadannan kyawawan dabi’un da Ilimin Hadarar Allah. Amma wadanda ba su da wannan dole sai sun koya sun hadu da Malaman da suka sani, sannan su sanar da su kamar yadda aka sanar da su, in mai neman Allah ne ya samu Shehi ya ba shi azkaru tarbiyyati da dai dukkan fannin dabi’u. Allah yana cewa cikin hakkin Annabi Yahya (AS) “wa atainahul hukma sabiyya” Malamai masu tafsiri suka ce, Allah ya bai wa Annabi Yahya Ilimin Injila, ya haddace, ya san lunguna da sako na ma’anoninta tun yana yaro. Malam Ma’amaru ya kara da cewa, tun yana dan shekara biyu ko uku ya san duk wadannan ma’anonin littafin. An ruwaito cewa, wata rana yara sun tambaye shi, wai me ya sa baka wasa? Sai ya ce musu, ba sabida wasa aka halicce ni ba. Mahaifinsa Annabi Zakariya yana da kusan shekara 120, mahaifiyarsa tana da kusan shekara 80 Allah ya azurta su da samun Yaro (Annabi Yahya). A al’adar Mahaifi yana son wasa da dansa a lokacin kuruciya amma Annabi Yahya duk lokacin da a kai masa wasa, sai ya nuna rashin jin dadin wasan, har wata rana yake ce wa Mahaifinsa Annabi Zakariya (AS), wai kai wasa kazo yi Duniya ne? Hakan ta sa Annabi Zakariya ya koma kai kukansa ga Ubangiji kan halayen dansa, Annabi Yahya. Sai Ubangiji ya ce masa, Ya Zakariya, kai ka roke ni in ba ka shi a haka a wurin addu’arka “Rabbi habli min ladunka waliyyya, yarisuni wa yarisu min ali ya’akub, waj’alhu rabbi radiyya” ka nema Ubangijinka ya ba ka da waliyyi daga wurinsa kuma ya gaje ka da duk wani gadon gidan Annabi Ya’akub (Annabawa 124,000 duk ba ni Isra’ila ne sai ‘yan kadan) kuma Ubangiji ya sanya shi yardajje. Me irin wannan abubuwan ba zai iya tsayawa wasa ba. An ruwaito cewa, Uba ya yi wasa da dansa a shekaru bakwai na haihuwa, ya karantar da shi a shekaru bakwai na biyu na haihuwa, ya zama abokin dansa a shekaru bakwai na Uku na haihuwa daga nan ya bar shi da makarantar Duniya. Allah Ubangiji tabaraka wa ta’ala ya bayyana kalaman Annabi Isah (AS) ga mahaifiyarsa yayin haihuwa: “fa nadaha man tahtiha alla tahzani kad ja’ala rabbuki tahtaki sariyya” Sai wanda ke karkashinta, ya kirata da cewa, kar ki yi bakin ciki, lallai Ubangijinki ya sanya abin da ke kasanki ya zama farin ciki a gare ki.

Rayuwar Annabi Muhammadu (SAW) Da Abin Da Ya Ta’allaka Da Aurensa (2)

by Shehu Ismaila Umar Mai Diwani

October 2, 2026

0

Amma Aure ga wanda Allah ya bashi iko, kuma auren bai tauye masa lokacin Ibada ba, ya tsaya da hakkin auren, to wannan daraja ce, irin wannan darajar ita ce a hakkin Annabinmu ((SAW)). Wacce yawan matan ba su shagalantar da shi daga hakkin Ubangijinsa ba, kuma su ma matan ya ba su hakkinsu, kai bari ma, yin auren kara masa yawan ibada ya yi kan ibada. Ya ba da hakkin Allah kuma ya ba da hakkin wadanda Allah ya sa a karkashinsa (Iyalansa) ya tsaya wa hakkokinsu na aure da hakkokinsu na ciyarwa da tufatarwa. Ana cewa, yawan aure yana nuna mutum yana da alheri, in mutum bai da alheri dayar ma ba zai iya tsaya wa hakkokinta na ciyarwa da tufatarwa ba. An ruwaito hadisi, Annabi ((SAW)) ya ce “yin aure ba ya daga cikin bukatun duniya ta” ko da cewa aure bukatuwar duniyar wasu ce. Annabi ((SAW)) ya ce: ”Hubbiba ilaiya min dunyakum: An soyar min a cikin duniyarku.” Annabi (SAW) ya yi nuni da cewa, Allah ne ya soyar mai da wasu abu daga duniyar mu, sabida shi komai na shi na Allah ne, ya yi nuni da Abu gida biyu: Turare da Mata. Manzon Allah (SAW) yana son su don Allah, sabida shi ya soyar masa da su, wannan sabaninmu cewa, muna soyayyar wadannan abubuwan ne don sha’awar duniyarmu, sabida yana sa mu katange idanuwanmu daga matan wasu, ya sa mu kame daga sha’awarmu. Turare, Annabi (SAW) ya kasance yana son turare sabida haduwa da Mala’iku, babu abin da Annabi ya ki sama da wari, kullun Annabi (SAW) yana haduwa da Mala’iku, a wani Hadisi da Annabi (SAW) ya fada, ya ce, ko nawa mutum ya siya turare bai yi almubazzaranci ba. Bayan fa’idar turare na cewa, sabida Annabi yana haduwa da Mala’iku shi ya sa yake yawan amfani da turare, yana daga cikin amfanin turare, bayan tsarki da saduwa da Ubangiji, yana kara karfin sha’awar aure. Amma son Manzon Allah (SAW) na hakika, wanda Allah ya kebanci zatinshi da shi, shi ne ganin ikon Ubangijinsa (Hadarar Allah) su Mata da Turare, soyar masa aka yi, da, ko kallo ba su ishe sa ba. Ya fi Annabi Yahya Ma’arifar da ta hana shi aure amma shi Annabi Muhammad (SAW) Hadarar Allah yake kallo da ganawa da shi. Sabida haka, Manzon Allah (SAW), ya bambance tsakanin wadannan soyayya da halaye guda biyu, da fadinsa “An sanya hasken idanuna a cikin Sallah” za ka ji a hadisi yana cewa Bilalu, kira mana Sallah mu huta, yayin da wasu suke ganin Sallah wahala amma shi Annabi (SAW) a wurinsa Hutu ce, a cikinta yake samun sanyin idanunsa. Annabi (SAW) ya yi daidai da Annabi Isah da Yahya wajen karewa daga fitinar sha’awar matan, amma Annabi (SAW) ya dara wa Annabi Isah da Yahya wajen cewa shi (Annabi Muhammad) ya yi auren kuma ya tsaya da hakkin Ubangijinsa da hakkin matansa. Manzon Allah (SAW), shi ne shugaban duk wani namiji, duk wani abu da yake nuna Mazantaka ko namiji ke alfahari da shi, Annabi ya haura kowa: in sadaukanta ce, ya fi kowa, in Kyauta ce, ya fi kowa, in hakuri ne, ya fi kowa, kai ya isa dai a son waye Annabi (SAW), a fadin Ubangiji tabaraka wa ta’ala “Lakad kana lakum rasulullahi uswatun hasanatun liman kana yarjullaha wal yaumal akhir: Lallai ma’aikin Allah ya kasance a cikinku abin koyi…”, Ma’ana duk duniya kowa ya yi koyi da shi. Yau in aka ce duk mazauna wannan zawiya su yi koyi da mutum daya, lallai kowa ya san an hada wannan mutumin da aiki, ballantana a ce Unguwa, Jiha ko duk kasar nan kowa ya yi koyi da shi. Amma Annabi Muhammadu (SAW), Allah cewa duk duniya kowa ya yi koyi da shi. Larabawa, Turawa, Sinawa da mu bakar fata kowa ya yi koyi da shi. Tun da yawan mata, karfin saduwar aure, abu ne da maza ke alfahari da shi, don haka Annabi (SAW) ya fi kowa don ba za a yi wani namiji ya fi Annabi ba. Yana daga cikin wasan kakacin da aka ruwaito daga Shehu Ibrahim Inyass cewa, akwai wata daga cikin sahabiyarshi, babba ce ta yi aure da yawa tana neman haihuwa ba ta samu ba sai daga baya, in tana lissafin mazajen da ta aura sai ta zagayo carbi, in ta shiga gaida Shehu sai yace mata, yawwa wacce, zo ki lissafa min mazajen da kika aura, nima in lissafa miki matayen da na aura, mu ga ni da ke waye kudubin. Akwai ruwayar ba ni Isra’ila, Annabi Sulaiman Matayensa kusan Dubu ne, Annabi Dauda daruruwa. Annabi Muhammad (SAW) yana daga cikin wadanda Allah ya ba su karfi da ikon auren Mata ko nawa ne, ba a masa kaidi ba, kuma kowacce ce ta zo ta ce ya Rasulallahi na ba ka kaina, ya amsa, Allah Ya bashi. An ruwaito Sayyada A’isha tana cewa, Ya Rasulullahi ni dai na ga duk abin da kake so sai Allah ya ba ka, amma yanzu a ce kawai da mace ta ce ta ba ka kanta sai ka amsa, ai lalacin matan ya yi yawa. Sabida wannan karfi da Allah ya bashi, ya halasta masa adadi na ‘ya’ya mata ya aure su shi kadai ban da sauran Mu’uminai. Sabida haka, duk zuriyar Annabi (SAW) su ma Allah ya ba su wannan gadon karfin. Haka kuma duk wani magajin Annabi (SAW) shi ma Allah ya bashi wannan karfin, Duwatsu sun kasa daukar nauyin Alkur’ani amma zuciyar Annabi ta dauka, sai magadansa Mahaddata, su ma za ka same su da irin wannan karfin na sha’awar aure. Wata rana Annabi (SAW) ya ba wa Sahabinsa, Zubairu bin Awwami jinin da aka yi masa kaho ya je ya zubar inda babu wanda zai gani, sai zubairu ya shanye jinin, bayan dawowarsa, Annabi (SAW) ya ganshi ya ce ina ka zubar? Zubairu ya bayyana cewa ya zuba a cikinshi, Sai (SAW) ya ce masa “wailul laka minan nasi, wa wailul linnasi minka: ka shiga Uku daga Mutane, su ma mutane sun shiga Uku da kai” Ma’ana yanzun duk makiyina in ya gan ka, kanka zai yi sannan kai kuma duk karfina kanka zai yi, sadaukantakata da damkata, kanka za ta yi. A kowacce al’ada, mazaje, alfahari suke da auratayya da mazakantaka wajen iyali, sabida haka, wannan abun yabo ne ba zargi ba. An ruwaito Hadisi daga dan dakin Annabi (SAW), Anas dan Malik, cewa shi manzon Allah (SAW) in ji Anas Ya kasance yana kewaya dakunan matansa a wani lokaci na dare, amma waninsa ba a yarda ba, dole a bai wa ‘ya kwananta. Matan Annabi a wannan lokacin su goma sha daya ne (11) amma mu karshen matan mu hudu (4), duk da cewa, akwai abubuwan da suke kan (SAW) wanda ya zama dole a kansa mu kuma sabanin hakan, kamar kwana ana Sallah, dole ne a kan (SAW) amma mu ba dole ne ba. Sahabi Anas, ya ce, mun kasance wata rana muna hira, muna cewa shi (Annabi (SAW)) an bashi karfin namiji 30, ma’ana zai iya saduwa da mace 30 a dare daya. Nasa’i ne ya rahoto wannan Hadisin. An sake ruwaito irinsa daga Abi Ra’fi’in (bawan Annabi ne), an karba daga dawusu (almajirin Abdullahi bin Abbas) shi kuma ya ce, an bai wa Annabi (SAW), karfin namiji 40 cikin saduwa da iyali. An karbo irin wannan hadisin daga Safwan, Salma (baiwar Annabi ce kila kuma baiwar Safiyyatu ce, ungwazomar sayyada Fatima) ta ce, wata rana Annabi (SAW) a dare daya, ya taba kewaye Matansa Tara a wannan lokaci su Tara ne, amma yana yin wankan tsarki kafin yaje wajen ta gaba. ...