Dr Nasiru Muazu Dan Musa shi ne Kwamishinan Tsaron Cikin Gida da Harkokin Gida na Jihar Katsina.
A cikin wannan hira da wakilinmu, ya yi bayani kan matakan da gwamnatin jihar ke dauka domin dawo da zaman lafiya a al’ummomin da rikici ya addaba, da kuma dalilin da ya sa ’yan bindiga da dama ke ajiye makamansu da radin kansu a yanzu.
Wane irin kalubalen tsaro ne gwamnati ta tarar a lokacin da ta hau mulki?
Kafin wannan gwamnatin ta hau mulki, kowa zai yarda cewa matsalar rashin tsaro ta yi tsanani sosai, har ta kai ga kananan hukumomi 26 cikin 34 na Jihar Katsina suna cikin kangin ’yan bindiga.
A zahiri, idan aka duba yanayin kasar Katsina da aka raba zuwa yankuna uku, wato Katsina ta Arewa, Katsina ta Tsakiya da Katsina ta Kudu, ana samun satar mutane, satar shanu da ayyukan ’yan bindiga har zuwa yankin Daura.
An samu wani lamari na satar mutane a Karamar Hukumar Mashi, haka kuma a nan cikin birnin Katsina, an yi garkuwa da surukin tsohon Gwamnan Jihar, Aminu Bello Masari, a cikin birnin Katsina, inda aka biya kudin fansa.
Irin wannan yanayin ne muka tarar.An samu hare-haren satar mutane har zuwa Bindawa da Ingawa, da kuma wasu kananan hukumomi da ba su ma da iyaka da dazukan da ’yan bindiga ke fakewa.
Saboda wannan kalubale, Mai Girma Gwamna, bayan an zabe shi a matsayin dan takarar jam’iyyar APC, ya zagaya dukkan mazabu na kananan hukumomin jihar.
Ya yanke shawarar cewa tsaro zai kasance babban fifiko na farko na gwamnatinsa. Mun san cewa yin kamfen ya bambanta da gudanar da mulki.
Shin ya sanya tsaro a matsayin babban fifikonsa?
Zan iya gaya maka cewa gwamnati ta nuna karara cewa tana da kudurin magance matsalar rashin tsaro.
Kafin ya hau mulki, gwamnan ya kafa wani kwamitin.
Wannan shi ne abu na farko da ya fara yi. Kwamitin ya kunshi kwararru, tsoffin hafsoshin soji, tsoffin hafsoshin rundunar sojin sama, tsoffin jami’an ’yansanda, tsoffin jami’an DSS, har ma da malaman jami’o’i, domin su samar da wani tsari na yadda za a magance matsalar tare da bai wa gwamnatin jihar shawarwari kan matakan da ya kamata ta dauka.
Wannan kwamiti ya gudanar da aikinsa yadda ya kamata.
Aikin da suka yi ya kasance mai zurfi sosai, kuma sun mika rahotonsu ga gwamna.
Daga nan sai ya kafa wani kwamitin ba da shawara kan tsaro, wanda ya kunshi malaman jami’o’i, tsoffin jami’an tsaro da sarakunan gargajiya.
Wannan kwamiti ma ya gabatar da muhimman shawarwari.
Wannan ne ya haifar da kafa Ma’aikatar Tsaron Cikin Gida da Harkokin Gida ta jihar.
Bayan kafa ma’aikatar, an dora mata alhakin kula da tsaron cikin gida na jihar.
Bayan haka, an fahimci cewa matsalar ta samo asali ne daga cikin al’umma, don haka ana bukatar hanyar magance matsalar da ta shafi al’umma kai tsaye, wato a hada kai da al’umma domin magance matsalar.
Hakan yana nuna cewa al’ummomi daban-daban suna cikin rikici da juna?
Abin da nake nufi a nan shi ne, kashi 100 cikin 100 na ’yan bindigar an haife su kuma sun girma a nan Jihar Katsina, kuma suna gudanar da ayyukansu ne a cikin yankunan Katsina.
Haka kuma, an san inda suke. An san iyayensu da iyalansu.Mun duba matsalar ce ta fuskar yanayin zamantakewar al’umma.
Matsalar tana da nasaba da zamantakewa da tattalin arziki, sabanin Boko Haram da akidarsa ke jagoranta.
Wannan matsalar ba akida ce ke jagoranta ba. Saboda haka, wannan gwamnati ta yanke shawarar kafa layin farko na kariya, wato al’umma kansu.Saboda matsalar rashin ci gaban karkara da muke fuskanta a wannan bangare na duniya, musamman a kasashe masu tasowa kamar yadda muka sani.
Mun fahimci cewa idan aka kai hari wani kauye, misali kauye wanda yake da nisa da babban birni ko hedikwatar karamar hukuma, zai iya daukar awa daya zuwa biyu kafin a isa wannan kauye.
Saboda haka, muka yanke shawarar kafa layin farko na kariya kafin jami’an tsaro na yau da kullum su samu damar isa wajen domin kara karfi.
Don haka, Mai Girma Gwamna ya yanke shawarar daukar matasa masu karfi da kuzari daga cikin kananan hukumomi takwas da ke kan gaba wajen fuskantar hare-hare a jihar. Kamar yadda na fada, an raba tsarin tsaron zuwa kashi uku.
Muna da kananan hukumomin da ke kan gaba wajen fuskantar barazana, kananan hukumomin da ke cikin hadari, da kuma kananan hukumomin da ba su fuskanci rikicin ba kafin wannan gwamnati ta hau mulki.
Wadanne ne za a iya kira kananan hukumomin da ke kan gaba wajen fuskantar hare-hare?
An bayyana kananan hukumomi takwas da ke kan gaba wajen fuskantar hare-hare a matsayin wadanda ’yan bindigar suke zaune a cikinsu, kuma suke da dazuzzuka da tsaunuka da ’yan bindigar ke amfani da su wajen motsi da fakewa a duk lokacin da jami’an tsaro suka kai sumame.
Kashi na biyu shi ne kananan hukumomin da ke cikin hadari, wadanda su ne kusan 11.
Wadannan kananan hukumomi suna da iyaka da kananan hukumomin da ke kan gaba wajen fuskantar hare-hare.
Sannan akwai wasu kananan hukumomi da ke da iyaka da wadannan wuraren da ke cikin hadari.
Kananan hukumomin da ke kan gaba su ne Jibia, Batsari, Safana, Danmusa, Faskari, Sabuwa, Kankara da Sandamu. Wadannan su ne wuraren da ’yan bindigar suke fakewa.
Saboda wuraren suna da dazuzzuka, tsaunuka da duwatsu, idan aka tura jiragen sama, sojoji ko ’yansanda domin gudanar da wani sumame, sai su gudu su fake a cikin dazuzzuka ko bayan duwatsu.
Saboda haka, Mai Girma Gwamna ya yanke shawarar daukar matasa daga cikin wadannan kananan hukumomi takwas da ke kan gaba wajen fuskantar hare-hare.
A kowace karamar hukuma, an kafa wani kwamiti wanda ya kunshi sarakunan gargajiya, jami’an tsaro, malamai, ’yan siyasa da shugabannin al’umma domin su samar da sunayen matasan da za a dauka aiki a matsayin Rundunar Tsaron Al’umma (Community Watch Corps).
An horas da matasan kan fannoni daban-daban na tsaro da kariya, aka ba su kayan aiki, aka kuma ba su makaman da doka ta amince da su, sannan aka mayar da su cikin al’ummominsu.
Daya daga cikin abubuwan da suka fi muhimmanci wajen daukar su aiki shi ne, an haifi wadannan matasa kuma suka girma a cikin al’ummomin.
Saboda haka, sun san kowane lungu da sako na yankunan. Hakan ya ba su damar fuskantar tare da magance matsalolin tsaro.
A cikin watanni 10 na farko, mun samu raguwar laifuka sosai. Gaba daya, ayyukan ’yan bindiga sun ragu zuwa kusan kashi 30 cikin 100 na yadda suke a baya.
Abin da ya shafi wannan laifin shi ne, ya zama wani nau’in kasuwanci da ke samar da makudan kudade.
Akwai masu kai bayanan sirri, masu samar da makamai da alburusai, masu samar da kwayoyi, masu samar da man fetur, da kuma masu samar da babura.
Akwai masu samar da kusan duk wani abu da ake bukata. Don haka, idan aka katse wannan bangaren na laifin, ayyukan ’yan bindiga za su ragu zuwa kasa da kashi 20 cikin 100 na yadda suke a baya.
Idan ba su da masu samar musu da dukkan wadannan abubuwa, ta yaya za su iya ci gaba da gudanar da ayyukan ’yan bindiga.
Shin Rundunar Tsaron Community Watch Corp tana mai da hankali ne kan wadannan fannoni?
Aikin Rundunar Tsaron Community Watch Corp shi ne kawar da wannan bangaren na ayyukan ’yan bindiga, tare da dakile ayyukan ’yan bindiga gaba daya.
Mutane sun fahimci muhimmancin wannan layin farko na kariya. Saboda tsananin matsin lambar da Rundunar Tsaron Community Watch Corp ta yi wa ’yan bindiga, dole ne ’yan bindigar su ja da baya zuwa maboyarsu.
Ba sa zuwa asibitoci. Ba sa samun damar zuwa kasuwanni. Ba sa samun damar zuwa kusan komai.
Rundunar Tsaron Al’umma ta taimaka matuka saboda ba mu da isassun jami’an tsaro na yau da kullum.
Saboda irin tasirin da rundunar ta nuna, an fadada aikin zuwa kananan hukumomin da ke cikin hadari.
Saboda haka, aka kafa rukuni na biyu na Rundunar Tsaron Al’umma, inda aka dauki matasa daga kananan hukumomin da ke cikin hadari, irin su Kurfi, Dutsin Ma, Matazu, Malumfashi, Danja, Bakori da Funtua, tare da shigar da su cikin wannan mataki na biyu.
A yanzu haka, muna da kananan hukumomi 19 da ke da Rundunar Tsaron Community Watch Corp a matsayin layin farko na kariya.
Ta yaya Rundunar Tsaron Community Watch Corp take aiki tare da ’yan sanda?
Wani bangare na abin da gwamnati ta yi shi ne samar da hadin gwiwa tsakanin hukumomin tsaro na yau da kullum da wadannan tsare-tsaren tsaron al’umma, wato Rundunar Tsaron Al’umma (Community Watch Corps).
Za ka ga suna aiki tare da ’yansanda, sojoji da DSS. Mun kuma je jihohin Borno da Adamawa domin dauko mafarauta, kimanin 1,700, muka tura su wadannan kananan hukumomi.
Wannan shi ne bangaren matakan tilas na tsaro (kinetic measures). Baya ga haka, mun gina wani cibiyar sa ido ta zamani mai inganci sosai.
An kashe biliyoyin naira wajen gina tsarin sa ido na zamani da ke bibiyar iyakokin da ba su da cikakken tsaro da kuma manyan hanyoyi, domin mu iya ganin wadanda ke shigowa da wadanda ke fita daga jihar.
Bugu da kari, mun sayi makamai da alburusai domin bai wa hukumomin tsaro na yau da kullum a matsayin tallafi, domin karfafa kokarinsu.
Mun kuma samar da wasu abubuwan karfafa gwiwa ga hukumomin tsaro, ciki har da Rundunar Sojin Sama.
Mun taimaka wajen kafa rundunar kai daukin gaggawa a Rundunar Sojin Sama ta Nijeriya. An taimaka musu wajen gudanar da ayyukansu a kananan hukumomin Matazu da Jibia.
Wannan ma yana cikin bangaren matakan tilas na tsaro. Mun kaddamar da hare-hare da dama kan ’yan bindiga.
Dangane da matakan da ba na karfin tuwo ba (non-kinetic measures), mun fahimci muhimmancin hukumomin gargajiya wajen samar da zaman lafiya.
Saboda haka, gwamnati ta dauki shugabannin unguwanni 6,662 aiki. Ana ba wa wadannan shugabanni wani tallafin kudi a kowane wata.
Haka kuma, mun fahimci muhimmancin addini wajen magance kalubalen tsaro. Saboda haka, mun dauki malaman addini 7,525 aiki tare da ba su alawus-alawus na wata-wata domin su rika wa’azi kan zaman lafiya, kwanciyar hankali da zaman tare cikin lumana.
Mun kuma kafa wani tsari da zai tabbatar da cewa duk wanda ya fuskanci harin ’yan bindiga ko kuma dan gudun hijira (IDP) da ya samu rauni, daga ranar farko da aka kwantar da shi a asibiti har zuwa ranar da za a sallame shi, ba zai biya ko sisi na kudin magani ba.
Gwamnati ce za ta dauki nauyin kudin maganin. Haka kuma, wadanda suka rasa ’yan uwa ko kuma hanyoyin samun abin dogaro da kai sakamakon hare-haren, ana ba su tallafin kudi domin su sake farawa da rayuwarsu.
Wadanne nasarori na zahiri ne gwamnati za ta iya nunawa?
A cikin shekara guda da ta gabata, ba mu samu manyan hare-hare a Jibia ba. Haka nan Batsari na cikin zaman lafiya.
Dan Musa, Safana, Kurfi, Dutsin Ma, Faskari da sauran kananan hukumomi ma suna cikin kwanciyar hankali.
Daga cikin kananan hukumomi 26 da a baya matsalar tsaro ta shafa, kusan 15 zuwa 16 yanzu sun samu zaman lafiya.
A cikin shekara guda da ta gabata, ba mu samu wani babban rikici ba.
Haka kuma, al’ummomin da ke matakin kasa suna iya magance matsalolin tsaro da kansu. Wasu daga cikin ’yan bindigar ma sun fara fitowa da kansu domin ajiye makamansu.
Yanzu haka mun shiga matakin kwance damarar ’yan bindigar, kuma muna gudanar da taruka da shawarwari domin ganin yadda za su iya mika makamansu da radin kansu.
Auna nasarorin ta hanyar saukin zirga-zirgar jama’a.
Yaya halin manoma da dalibai yake?
Yayin da nake magana da kai, dukkan makarantunmu a bude suke, sabanin abin da ya faru a cikin shekaru uku zuwa hudu da suka gabata, lokacin da aka rufe yawancin makarantun.
Yanzu haka dukkan kasuwanninmu a bude suke. Za ka iya zuwa Jibia, za ka iya zuwa Dan Musa ka tabbatar da hakan.
Dukkan kasuwanni, har da kasuwannin shanu da sauran kasuwanni na yau da kullum, suna aiki.
Haka kuma, dukkan hanyoyinmu a bude suke. Manoma na iya zuwa gonakinsu su yi noma gwargwadon yadda suke so.
Za ka iya zuwa Safana da sauran kananan hukumomi; mutane sun koma gonakinsu.
Mene ne manufar gwamnati game da biyan kudin fansa ga ’yan bindiga?
Matsayar wannan gwamnati a bayyane take. Gwamnati ba ta amince da biyan kudin fansa ba.
Ba mu taba biyan kudin fansa ba, kuma ba za mu biya ba.
