Hukumar zaBe mai zaman kanta ta kasa (INEC) ta sanar da majalisar kasa cewa tana bukatar naira biliyan 873.78 don gudanar da zaBen 2027. Haka nan kuma hukumar ta bukaci karin naira biliyan 171 don taimaka wa ayyukanta a shekarar 2026.
Naira biliyan 873.78 da aka tsara don gudanar da zaBukan shekarar 2027 yana nuni da karuwa mai yawa daga naira biliyan 313.4 da gwamnatin tarayya ta saki don gudanar da zaBen g 2023.
- Tsarin Siyasar Kano: Ya Kamata Gwamna Abba Ya Yunkura…
- Sashen Sayayya Da Kashe Kudade Na Kasar Sin Na Samun Bunkasa Ba Tare Da Tangarda Ba A Hutun Bikin Bazara
Kasar za ta gudanar da zaBe a shekarar 2027, yayin da jihohin Ekiti da Osun za su gudanar da zaBen gwamna a wannan shekarar, tare da zaBen shugabannin kananan hukumomi a Babban Birnin Tarayya Abuja da kuma zaBen cike gurbi.
Shugaban INEC, Farfesa Joash Amupitan, ya bayyana wannan yayin da yake gabatar da kasafin kudin hukumar na 2026 da kuma kiyasin kashe kudi don zaBukan 2027 a gaban kwamitin hadin gwiwa na majalisar dokoki kan harkokin zaBe a Abuja.
A cewar Amupitan, kasafin kudin zaBe na naira biliyan 873.78 ya kunshi gudanar da dukkan zaBukan 2027, yayin da naira biliyan 171 ta 2026 za ta tallafa wa ayyukan yau da kullum, ciki har da zaBukan cike gurbi da zaBukan gwamnoni a wannan shekarar.
A cewarsa, kasafin kudin zaBe da aka gabatar bai hada da sabon bukata daga hukumar kula da masu yi wa kasa hidima (NYSC) ba, wanda ta neman karin alawus ga masu yi wa kasa hidima da ke aiki a matsayin ma’aikata na wucin gadi a lokacin zaBe.
Ya bayyana cewa duk da cewa ba a gabatar da cikakkun bayanai na wasu batutuwan ba, kasafin kudin zaBen na kusan naira tiriliyan 1 an tsara shi a cikin manyan sassa biyar.
“Naira biliyan 379.75 an ware su ne don gudanar da ayyukan yau da kullum, naira biliyan 92.32 an ware su ne don ayyukan gudanarwa, naira biliyan 209.21 an ware su ne don kudaden da za a kashe a Bangaren fasaha, naira biliyan 154.91 don kudaden da za a kashe na babban zaBe da kuma naira biliyan 42.61 don kudade zarga-zirgan ma’aikata,” in ji Amupitan.
Ya bayyana cewa an shirya kasafin kudi a bisa tsarin sashe na 3(3) na dokar zaBe ta 2022, wanda ya umurci hukumar da ta shirya kasafin kudin zaBe akalla shekara guda kafin babban zaBe.
A 2026, Amupitan ya bayyana cewa ma’aikatar kudi ta bayar da kasafin kudi na naira biliyan 140, amma ya kara da cewa INEC na ba da shawarar jimillar kashe kudi na naira biliyan 171.
Jimillar kudaden ya hada da naira biliyan 109 kudin ma’aikata da naira biliyan 18.7 don ayyukan yau da kullum, da naira biliyan 42.63 don ayyukan da suka shafi zaBe da naira biliyan 1.4 don gudanar da manyan ayyuka.
Har ila yau, ya gano rashin samun cibiyar sadarwa ta musamman a matsayin babban kalubale na aikin hukumar. Yana kara da cewa idan hukuamar ta haBaka nata tsarin hanyar sadarwa, ‘yan Nijeriya za su kasance cikin yanayi mai kyau wajen sa idan akwai wata matsala ta fasahar sadarwa.
A yayin jawabi a zaman, Sanata Adams Oshiomhole ya ce ka da hukumomin waje su tsara tsarin kasafin kudi ga INEC, la’akari da muhimmancin aikin da take da shi. Ya yi kira a ajiye tsarin kasafin kudi mai rikitarwa.
Ya yi kira ga majalisar kasa ta hada kai da Shirin kudi na INEC don kauce wa yiwuwar karancin kudi a lokacin gudanar da zaBe.
Haka kuma, wani dan majalisar wakilai daga Jihar Edo, Billy Osawaru, ya nemi a sanya kasafin kudin INEC a kan babban jigo kamar yadda kundin tsarin mulkin ya tanada, tare da sakin kudin gaba daya a kan lokaci domin ba da damar yin shiri zaBen 2027 a kan lokacin da ya dace.
Kwamitin hadin gwiwa ya amince da wani kudiri da ke ba da shawarar sakin kasafin kudin shekara-shekara na kwamitin sau daya.
Kwamitin ya kuma ce zai duba bukatar NYSC na kimanin naira biliyan 32 don kara kudin alawus din mambobin hukumar zuwa naira 125,000 kowanne lokacin da aka dauke su don ayyukan zaBe.
Shugaban kwamitin majalisar dattawa kan INEC, Simon Lalong, ya tabbatar da cewa majalisa za ta yi aiki tare da hukumar don tabbatar da cewa ta samu goyon bayan da ya dace wajen gudanar da zaBen 2027 cikin nasara.
Haka kuma, shugaban kwamitin majalisar dokoki kan al’amuran zaBe, Bayo Balogun, ya yi alkawarin goyon bayan dokokin amma ya yi gargadi ga kwamitin ka da ya dauki alkawuran da zai iya kasa cikawa.
Ya tuna cewa a lokacin zaBen 2023, INEC ta bayar da tabbacin cewa za a dora sakamakon zaBe a shafi INEC, wanda hakan ya tabbacin da cewa ana iya sa ido kan sakamakon zaBe a kan lokaci.
“Na’urar saka sakamakon zaBe ba ya cikin dokar zaBe ko kadan, yana cikin dokokin INEC ne kawai. Don haka, a yi hattara yadda za a yi alkawaruka,” in ji Balogun.
