Daga Rabiu Ali Indabawa
Gasa da ake yi a halin yanzu kan farashin Man Fetur na (PMS), zai tabbatar da cewa ‘Yan Nijeriya za su sami rangwamen farashin man fetur tare da karfafa masu tace mai na cikin gida, in ji masu ruwa da tsaki a bangaren mai.
Wannan sun bayyana ne, suna goyon bayan shugaban gudanarwar kamfanin (NNPCL), Bayo Ojulari, wanda ya tabbatar wa ‘Yan Nijeriya cewa gasa da ake yi a farashin man fetur a bangaren downstream za ta amfani masu amfani da man fetur a karshe.
- Sin Ta Zurfafa Hadin Gwiwar Kasuwanci Da Abokan Huldar BRI A 2025
- Batutuwan Da Suka Ci Wa ‘Yan Adawa Tuwo A Ƙwarya A Siyasar 2025
A yayin da yake magana a ranar Lahadi, Ojulari ya bayyana tashin hankali a kasuwa a yanzu a matsayin abin da ya biyo bayan sauyin Nijeriya daga dogaro gaba daya da shigo da mai zuwa tace mai na cikin gida.
“Inda akwai gasa mai kyau, masu saye su ne za su amfana a karshe. Kuma ina ganin a gare mu, muna bukatar mu sani cewa kasuwa za ta daidaita. Bayan wani lokaci, za a samu dan tashin hankali, saboda muna cikin babban sauyi,” in ji Ojulari ga ‘yan jarida bayan ya yi bayani ga Shugaba Bola Tinubu a Legas ranar Lahadi.
Maganganun sun zo ne a daidai lokacin da ake fafatawar farashi mai tsanani, wanda ya sa farashin man fetur ya fadi daga sama da Naira 1,200 a kowace lita a watan Nuwamba 2024 zuwa Naira 739 a wasu kamfanonin sayar da man fetur a watan Disamba 2025, inda babban dalili shi ne gasa tsakanin Dangote Refinery, NNPCL da masu sayar da mai masu zaman kansu.
“A karshe, zan iya cewa ‘Yan Nijeriya a tituna ne za su amfana,” in ji Ojulari.
Yayin da yake fayyace rawar da NNPCL ke takawa a kasuwar da ba ta karkashin gwamnati, Ojulari ya jaddada cewa kamfanin ba shi da alhakin kayyade farashin kayan mai ko kuma tsara dokoki a karkashin Dokar Masana’antar Mai.
Abu na farko da ya kamata a sani shi ne cewa Dokar Masana’antar Mai (PIA) ta yi wani muhimmin abu. Kafin PIA a shekarar 2021, wacce ta fara aiki a 2022, komai yana karkashin NNPC, har da wasu dokoki. PIA ta raba gudanarwa daga abin da zan kira kasuwanci,” in ji shi.
Ojulari ya kara da cewa, “NMDPRA ce ke da alhakin duk dokokin downstream da midstream, kamar yadda kuka sani, yayin da NUPRC ke da alhakin duk dokokin upstream.
“Don haka yana da matukar muhimmanci ‘Yan Nijeriya su fahimci cewa bayan PIA, mu a NNPC ba masu tsara dokoki ba ne.”
Ya jaddada cewa, PIA ta kafa NNPC don ta zama “kamfani na kasuwanci, wanda ke nufin kamfani da ke bukatar yin gasa cikin riba da samun nasara cikin riba.”
Ojulari ya bayyana cewa NNPCL ba ta karbar kaso daga tarayya kuma dole ne ta samar da kudi ta kanta “kamar kowane kasuwanci.”
A yayin da yake mayar da martani kan wannan ci gaba, Kungiyar Masu Tace Mai ta Nijeriya (CORAN) ta ce, sauye-sauyen farashin man fetur da ake yi a yanzu za su amfani ‘Yan Nijeriya a gaba.
“Duk da barnar guguwar iska da ta shafi cibiyoyi guda shida, jimillar jarin ya kai kusan Naira biliyan 7.1. Wannan ya inganta inganci, aiki da karfi na kananan ayyukan lafiya a jihar,” in ji shi.
A cewar Sani, gwamnatin jihar ta amince da Naira miliyan 872 don Kudin Kwantiragin Yarjejeniyar Fahimtar Juna (MoU) na PHC na shekarar 2025, domin tabbatar da dorewa da ci gaba da gyaran Hukumomin lafiya a Matakin Farko.
Kan rigakafin cututtuka, Sani ya ce hukumar ta gudanar da Rarraba Magunguna na Jama’a (MDA) na Azithromycin a hadin gwiwa da MITOSATH da sauran abokan aiki.
Ya ce wannan shiri ya mayar da hankali ne kan al’ummomin da ke fuskantar babban hadarin cututtuka, kuma ya taimaka wajen rage yaduwar cututtuka masu kama jama’a, yana karfafa jajircewar jihar kan kiwon lafiya na rigakafi da karfafa lafiya.
Sani ya ce hukumar ta horar da ma’aikata 57 don inganta kwarewarsu ta hanyar Shirin Koyarwa na Kasa (ToT), sannan aka yada horon ga ma’aikatan lafiya 1,292 a cikin cibiyoyi 323 na PHC.
“Wannan babban shirin gina kwarewa ya inganta kwarewa da ingancin ayyukan ma’aikatan lafiya na gaba, wanda ya samar da ingantacciyar kula ga marasa lafiya.
“Da ingantattun ababen more rayuwa, fadada ayyuka, karfafa ma’aikata da kara mallakar gwamnati, Jihar Bauchi ta sanya kanta a matsayin misali wajen bayar da lafiyar a Matakin Farko da gyara a Nijeriya.” (NAN)
LEADERSHIP ta ruwaito cewa daya daga cikin bukatun kungiyar shi ne kafa Asusun Tallafin Matatun Mai (Refinery Interbention Fund) domin taimaka wa matatun mai na cikin gida su fadada karfinsu daga ganga 27,000 zuwa kusan ganga 400,000 a kowace rana.
Wannan na zuwa ne bayan jerin shawarwari da tarurruka da CORAN ta yi da hukumomin gwamnati da wakilai, da nufin magance muhimman matsalolin da ke shafar tace danyen mai a cikin gida a Nijeriya.
A baya, kungiyar ta gana da Hukumar Kula da Masana’antar Mai ta Upstream ta Nijeriya (NUPRC), ciki har da batun samar da danyen mai a Naira, domin wannan batu yana karkashin wajabcin samar da danyen mai na cikin gida, wanda Dokar Masana’antar Mai (PIA) ta tanada a bayyane.
Oyarekhua ya kara da cewa: “Matatun mai na zamani da ke aiki a halin yanzu suna fama da karancin danyen mai, kuma ko da lokacin da aka samu danyen, ana so a tilasta wa masu tace mai na cikin gida su biya kudinsa da Dalar Amurka.”
Wannan, a cewar matsayin CORAN, dole ne a magance shi domin ba wa ’yan Nijeriya damar samun wadatar kai wajen tace danyen mai.
Idoko ya bayyana cewa tsarin farko shi ne samar wa Matatar Dangote danyen mai bisa fahimtar cewa hakan zai rage matsin lamba kan Naira, ya tabbatar da ingantaccen aiki na matatar tare da wadatar kayayyaki masu araha, wanda ya taimaka wajen daidaita kasuwar cikin gida.
Sai dai kamfanin NNPC Ltd ya fara tattaunawa da Matatar Man Dangote domin tsawaita kwangilar samar da danyen mai a cikin kudin Naira, in ji kamfanin.
Wani babban daraktan wani babban kamfanin sayar da man fetur, wanda ya nemi a sakaya sunansa, ya shaida wa wakilinmu cikin sirri cewa yakin farashin da ake yi na zuwa ne da mummunan sakamako da illoli.
A cewarsa, duk masu sayar da man fetur da Matatar Dangote na asarar kudi sosai, kuma a karshe talakawa ne za su biya farashin hakan.
“Dukkan bangarorin da ke cikin lamarin za su so su rama asarar da suka yi a wannan fafatawar farashi, wadda ba za ta dore ba,” in ji shi.
Sai dai Idoko ya jaddada cewa, idan gwamnati ta aiwatar da dukkan tsare-tsaren karfafawa zuwa shekarar 2026, masu tace mai na cikin gida za su iya tabbatar da ingantaccen man fetur mai araha, fiye da yadda farashinsa yake a yanzu.
A halin da ake ciki, Babban Daraktan Cibiyar Bunkasa Kamfanoni Masu Zaman Kansu (CPPE), Dakta Muda Yusuf, ya ce wannan ci gaba abin maraba ne idan gasa tana tsakanin matatun mai ne kawai, ba tsakanin masu tace mai da masu shigo da mai daga waje ba.
A cewarsa, a irin wannan yanayi, ya kamata a samu dokoki masu adalci domin tabbatar da daidaiton filin gasa ga kowa.
Ya ce faduwar farashin man fetur cikin gaggawa na nuna kyawawan tasirin sassauta kasuwa da kuma tace mai a cikin gida, amma ya yi gargadi cewa dorewa ita ce muhimmiya.
“Babu shakka cewa gasa, musamman shigar Matatar Dangote, ta gyara wasu daga cikin matsalolin da ke tattare da kayyade farashi. Amma muhimmin batu shi ne ko wadannan farashin suna dacewa da ainihin kudin samarwa kuma suna da dorewa. Idan farashi ya fadi kasa da hakikanin yanayin tattalin arziki, wasu ’yan kasuwa na iya ficewa daga kasuwa, wanda zai iya rage gasa a nan gaba,” in ji Yusuf.
Ya kara da cewa, duk da cewa masu amfani suna jin sauki na wucin gadi, daidaiton manufofi da tsaka-tsakin dokoki ne za su kayyade ko amfanin zai dore.
A daya bangaren kuma, masanin tattalin arzikin makamashi, Femi Ajayi, ya ce: “Abin da muke gani daidai ne da gyaran kasuwa na al’ada. Nijeriya ta sauya daga tsarin mallaka daya da tallafin gwamnati zuwa kasuwa mai gasa kusan cikin dare daya. A irin wannan sauyi, sauyin farashi da tashin hankali ba makawa.”
Ajayi ya lura cewa tace mai a cikin gida ya sauya tsarin kudin Nijeriya gaba daya. “Samar da man fetur a cikin gida yana rage fuskantar hadarin canjin kudin waje da kuma kudin jigila, wanda ke bayyana dalilin saukar farashi. Amma hatsarin shi ne cewa kananan ’yan kasuwa da suka sayi mai a farashi mai tsada na iya fuskantar matsanancin matsin lissafin kudi, wanda zai kai ga haduwa ko hadakar kamfanoni,” in ji Ajayi.
A nasa bangaren, masanin tattalin arzikin kudi a Jami’ar Nnamdi Azikiwe, Dakta Felid Echekoba, ya yi gargadin cewa saukar farashin man fetur kadai ba lallai ba ne ya samar da saukin tattalin arziki gaba daya. “Eh, ’yan Nijeriya na biyan kasa a famfo a yau, amma har yanzu hauhawar farashi na da yawa, kuma kudaden shiga na jama’a suna rauni. Gwaji na gaskiya shi ne ko wannan saukar farashi zai haifar da rage kudin sufuri, farashin abinci da kuma kudin kayan masarufi ga masana’antu,” in ji shi.
Ya kara da cewa, “Wannan ne karo na farko cikin shekaru da dama da Nijeriya ke fuskantar gano farashi bisa wadatar cikin gida. Matatar Dangote ta sauya yadda wasan yake, kuma rawar da NNPCL ke takawa a matsayin kamfani na kasuwanci maimakon mai sa ido, hakan na da matukar muhimmanci.”
A tuna cewa rikicin rage farashi ya kara tsananta kwarai a watan Disamba 2025, lokacin da Dangote ya rage farashinsa na tsohon daga Naira 970 zuwa Naira 699 a kowace lita, lamarin da ya tilasta wa sauran bin sahu ko kuma fuskantar rasa kaso a kasuwa.
Gidajen mai na MRS, abokin huldar Dangote a bangaren dillancin man fetur, sun fara sayar da man fetur a Naira 739 kowace lita a fadin kasar. Haka kuma, wuraren sayar da man fetur na NNPC sun rage farashi daga Naira 875 zuwa tsakanin Naira 825 da Naira 840 kowace lita, gwargwadon wurin da ake sayarwa.
’Yan kasuwa masu zaman kansu ma sun bi sahu, inda wasu ke sayar da man fetur har Naira 865 kowace lita.
Bayanan da aka samu daga Petroleumprice.ng sun nuna cewa Matatar Dangote ta yi sauye-sauyen farashi sama da 20 a shekarar 2025 kadai.
Discussion about this post